Ο Πληθωρισμός Πέφτει, οι Τιμές Ανεβαίνουν

Κάθε μήνα η ΕΛΣΤΑΤ ανακοινώνει έναν αριθμό και κάθε μήνα επαναλαμβάνεται η ίδια παρανόηση. Όταν ο πληθωρισμός πέφτει από το 12% στο 3%, οι τιμές δεν πέφτουν — απλώς ανεβαίνουν πιο αργά. Η διαφορά ανάμεσα σε αυτά τα δύο είναι όλη η απόσταση που χωρίζει το οικονομικό δελτίο από το ταμείο του σούπερ μάρκετ.

Δύο Γραμμές, Δύο Διαφορετικές Ιστορίες

Η λευκή γραμμή είναι το επίπεδο των τιμών. Η κυανή είναι ο ρυθμός μεταβολής του — αυτό που ονομάζουμε πληθωρισμό. Οι οικονομολόγοι παρακολουθούν τη δεύτερη· ο καταναλωτής ζει με την πρώτη.

Η κυανή γραμμή σκαμπανεβάζει, γυρίζει στο μηδέν, κάποιες φορές πέφτει και κάτω από αυτό. Η λευκή σχεδόν ποτέ. Από τον Ιανουάριο του 1959 μέχρι τον Ιούλιο του 2026 το επίπεδο τιμών στην Ελλάδα πολλαπλασιάστηκε 115 φορές. Δεν υπάρχει σημείο του γραφήματος όπου η λευκή γραμμή επιστρέφει σε προηγούμενο επίπεδο και μένει εκεί.

Τι Ακριβώς Μετράει ο Δείκτης

Ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή —ΔΤΚ— καταρτίζεται από την ΕΛΣΤΑΤ από το 1959 και μετράει τη μεταβολή των τιμών ενός σταθερού «καλαθιού» αγαθών και υπηρεσιών. Έτος αναφοράς είναι σήμερα το 2020, που ισούται με 100. Ο δείκτης του Ιουλίου 2026 βρίσκεται στο 125,1: το ίδιο καλάθι που κόστιζε 100 ευρώ το 2020 κοστίζει σήμερα 125. Όπου παρακάτω αναφέρεται σύγκριση με το 2019, πρόκειται για την ίδια σειρά αναβαθμονομημένη στον Ιανουάριο εκείνης της χρονιάς — την τελευταία προ πανδημίας.

Δύο διευκρινίσεις που συχνά παραλείπονται. Πρώτον, ο ΔΤΚ είναι μέσος όρος με στάθμιση — τα βάρη προκύπτουν από τις Έρευνες Οικογενειακών Προϋπολογισμών και ενημερώνονται ετησίως. Δεύτερον, το προσωπικό σας «καλάθι» σχεδόν ποτέ δεν συμπίπτει με το στατιστικό: ένα νοικοκυριό που ξοδεύει δυσανάλογα στο ενοίκιο ή στα καύσιμα βιώνει διαφορετικό πληθωρισμό από τον ανακοινωθέντα.

Δύο Κορυφές σε Εξήντα Επτά Χρόνια

Η υψηλότερη ένδειξη ολόκληρης της σειράς είναι ο Ιανουάριος του 1974: +33,6%, στον απόηχο του πρώτου πετρελαϊκού σοκ. Ακολούθησε μια ολόκληρη περίοδος όπου ο διψήφιος πληθωρισμός ήταν ο κανόνας — από το 1973 ως το 1994 δεν υπήρξε ούτε ένας χρόνος με μέσο ετήσιο ρυθμό κάτω από 10%.

Η κορυφή του 2022 —+12,1% τον Ιούνιο— υπήρξε το μεγαλύτερο σοκ των τελευταίων τριάντα ετών, αλλά σε ιστορικούς όρους παραμένει το ένα τρίτο του 1974. Η διαφορά είναι ότι το 2022 βρήκε μια κοινωνία που είχε συνηθίσει σε δύο δεκαετίες σταθερότητας.

Η Μία Φορά που οι Τιμές Όντως Έπεσαν

Υπάρχει ένα διάστημα όπου η λευκή γραμμή κάμπτεται πραγματικά προς τα κάτω: από τον Μάρτιο του 2013 έως τα μέσα του 2016 η Ελλάδα βρέθηκε σε αποπληθωρισμό, με χαμηλό το −2,9% τον Νοέμβριο του 2013. Το επίπεδο τιμών του 2016 ήταν χαμηλότερο από εκείνο του 2012.

Δεν ήταν, όμως, καλή είδηση. Η υποχώρηση των τιμών συνέβη μέσα σε βαθιά ύφεση, με συρρίκνωση εισοδημάτων και ζήτησης. Η μοναδική περίοδος στη σύγχρονη ελληνική ιστορία όπου τα πράγματα έγιναν φθηνότερα είναι και η περίοδος όπου οι περισσότεροι είχαν λιγότερα να ξοδέψουν.

Η Κλίση Είναι ο Ρυθμός

Το ίδιο γράφημα σε λογαριθμική κλίμακα λέει κάτι διαφορετικό, και αξίζει μια διευκρίνιση. Εκεί ο κάθετος άξονας δεν μετράει μονάδες αλλά πολλαπλασιασμούς: η απόσταση από το 1 στο 10 είναι ίδια με την απόσταση από το 10 στο 100. Γι’ αυτό οι γραμμές του πλέγματος πάνε 1, 2, 5, 10, 20, 50 και όχι 25, 50, 75.

Το κέρδος είναι ότι η κλίση της γραμμής παύει να δείχνει πόσο ανέβηκαν οι τιμές και δείχνει πόσο γρήγορα. Όσο πιο απότομη, τόσο μεγαλύτερος ο ετήσιος ρυθμός· ευθύγραμμο τμήμα σημαίνει σταθερό ποσοστό κάθε χρόνο· οριζόντια γραμμή σημαίνει μηδενικό πληθωρισμό. Έτσι μπορείς να συγκρίνεις μια δεκαετία όπου ο δείκτης ήταν στο 2 με μια όπου βρίσκεται στο 120 — κάτι αδύνατο στη γραμμική κλίμακα, όπου η πρώτη είναι κολλημένη στο μηδέν.

Η τελευταία κλίση είναι και η πιο ενδιαφέρουσα. Από το 2021 ο δείκτης ανεβαίνει με 4,3% τον χρόνο — σχεδόν διπλάσιος ρυθμός από το 2,3% της εικοσιπενταετίας του ευρώ, αλλά και πολύ μακριά από το 17,3% της δραχμής. Δεν πρόκειται, δηλαδή, ούτε για επιστροφή στην κανονικότητα ούτε για επιστροφή στη δεκαετία του ‘80. Η γραμμή έπαψε να είναι κατακόρυφη μετά την κορυφή του 2022, αλλά σταθεροποιήθηκε σε πιο απότομη κλίση από εκείνη που είχαμε συνηθίσει. Αν διατηρηθεί, το επίπεδο τιμών διπλασιάζεται σε δεκαέξι χρόνια αντί για τριάντα.

Εδώ είναι και η απάντηση στο γιατί η αίσθηση της ακρίβειας δεν είναι υποκειμενική εντύπωση. Οι προσδοκίες των νοικοκυριών για το τι «πρέπει» να κοστίζει κάτι διαμορφώθηκαν σε μια εικοσιπενταετία με 2,3% τον χρόνο, όπου οι τιμές διπλασιάζονταν σε τριάντα χρόνια — δηλαδή μία φορά μέσα σε μια εργασιακή ζωή. Από το 2021 ο ρυθμός είναι σχεδόν διπλάσιος. Το κενό ανάμεσα σε αυτό που περιμένει κανείς να δει στο ράφι και σε αυτό που βλέπει δεν κλείνει επειδή ο πληθωρισμός γύρισε στο 3%· κλείνει μόνο αν τα εισοδήματα ακολουθήσουν τον νέο ρυθμό.

Τι Δείχνει το 2026

Η αποκλιμάκωση από την κορυφή του 2022 ήταν ταχεία και έφερε τον ρυθμό στο 2,5% κατά μέσο όρο το 2025. Το 2026 όμως η πορεία άλλαξε: 5,4% τον Απρίλιο, με τη μέση τιμή του επταμήνου Ιανουαρίου–Ιουλίου στο 3,9% έναντι 2,6% στο αντίστοιχο διάστημα του 2025. Η τελευταία διαθέσιμη ένδειξη, του Ιουλίου, είναι 3,4%.

Το γράφημα δείχνει ταυτόχρονα και τις δύο πλευρές. Η κυανή γραμμή έχει επιστρέψει σχεδόν εκεί που βρισκόταν το 2019· η λευκή, που μετράει το επίπεδο τιμών με βάση τον Ιανουάριο εκείνης της χρονιάς, βρίσκεται στο 125,6. Το ίδιο καλάθι έχει ακριβύνει κατά ένα τέταρτο μέσα σε επτάμισι χρόνια, και τίποτα σε αυτή τη γραμμή δεν υποδηλώνει επιστροφή.

Το στοιχείο δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί νέο πληθωριστικό κύμα. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η επιτάχυνση οφείλεται σε ενέργεια και τρόφιμα —που υποχωρούν μόνα τους— ή στον δομικό πληθωρισμό, που δεν υποχωρεί. Η ΕΛΣΤΑΤ δημοσιεύει δομικό δείκτη από το 2009 και ξεχωριστούς δείκτες για αγαθά και υπηρεσίες· σε αυτά τα στοιχεία θα επανέλθουμε σε επόμενο άρθρο, μαζί με τη σύγκριση με τη ζώνη του ευρώ, που δείχνει αν ο πληθωρισμός ήταν εισαγόμενος ή εγχώριος.

Τι Σημαίνει Αυτό για τον Καταναλωτή

Το βασικό συμπέρασμα δεν είναι πρόβλεψη αλλά ανάγνωση. Ακόμη και αν ο πληθωρισμός σταθεροποιηθεί στο 2%, η λευκή γραμμή συνεχίζει να ανεβαίνει — απλώς πιο ήπια. Η αίσθηση της ακρίβειας δεν προκύπτει από τον τρέχοντα ρυθμό αλλά από τη σωρευτική απόσταση που έχει ήδη διανυθεί, και αυτή η απόσταση δεν αναιρείται.

Μένουν δύο ερωτήματα που ο ΔΤΚ από μόνος του δεν απαντά: αν η επιτάχυνση του 2026 ήρθε από έξω ή ρίζωσε εδώ, και ποιος τελικά επωμίστηκε τη διαφορά. Το πρώτο το κρίνουν ο δομικός δείκτης και η σύγκριση με τη ζώνη του ευρώ. Το δεύτερο, τα στοιχεία μισθών. Και τα δύο έχουν δικά τους δεδομένα — και δικά τους άρθρα.

Πηγές: ΕΛΣΤΑΤ, Δείκτης Τιμών Καταναλωτή (2020=100,0), Πίνακες IV και V, χρονοσειρά Ιανουαρίου 1959 – Ιουλίου 2026· ΕΛΣΤΑΤ, Δελτία Τύπου ΔΤΚ 2026. Τα στοιχεία και οι συσχετίσεις δεν συνιστούν επενδυτική σύσταση.